Halkların ortak kültürü Newroz, aydınlık geleceği müjdeliyor

Farklı coğrafyalarda baharın gelişi olarak görülen Newroz Bayramı, Kürt halkı için özgürlük, direniş ve başkaldırı anlamına geliyor. Demirci Kawa'dan Çağdaş Devrimci Kawa’ya (Mazlum Doğan) uzanan efsane, aydınlık geleceğin meşalesi olmayı sürdürüyor.

Halkların ortak kültürü Newroz, aydınlık geleceği müjdeliyor
17 Mart 2019 Pazar 17:19

Orta Asya’dan Balkanlar’a kadar farklı coğrafyaların en eski bayramlarından biri olarak varlığını sürdüren Newroz, bazı halklar için baharı müjdelerken, bazıları için özgürlük, direniş ve başkaldırının simgesidir. Genellikle bahar şenlikleri biçiminde kutlanan bu bayram, Afganistan’da Müslüman, Gagavuzlar’da Ortodoks dini bayram şeklinde kutlanır. Kürt halkının Newroz’a yüklediği anlam ve değer ise çok başkadır. Geçmişi yaklaşık 4 bin 350 yıl öncesine kadar giden Newroz, Kürtlerin atası olan Gutilerin tapınaklarında kutlanır. “Yeni gün” anlamına gelen ve “Zagmuk” adı verilen bu kutlamalarda, ateşler yakılır ve kral halkın arasına karışırdı. Bu gelenek Gutilerden sonra Hurri, Kassit, Mitani, Urartu ve Medlerle devam etti. Zerdüştlükte ise bereketi, birliği, sevgiyi, hoşgörüyü temsil eden ve baharın gelişinin karşılandığı bir bayram olarak kutlanan Newroz ve onunla bütünleşen ateş kutsal kabul edilir. 

DEMİRCİ KAWA'DAN DEVRİMCİ KAWA’YA 

Newroz, Milattan Önce 612 tarihinde geçtiği düşünülen Medli Demirci Kawa’nın zalim kral Dehaq’a karşı verdiği mücadeleden zaferle çıkmasını anlatan mit, aynı zamanda Kürtler açısından yüzyıllardır süren özgürlük ve direnişin simgesi haline dönüştü. Bu simgeye neden olansa Diyarbakır Cezaevi’nde işkenceye direnişle karşılık veren ve gerçekleştirdiği eylemi için Newroz günü olan 21 Mart’tı seçen “Çağdaş Kawa/ Devrimci Kawa” olarak adlandırılan Mazlum Doğan'dır. Öyle ki her sene bu simge özelde Kürtlerin Newroz ateşine biçtikleri ve çeşitli temennilerle üzerinden atlanıldığı bir ritüel halini aldı. 

1990 NEWROZLARI HİÇ UNUTULMADI 

Cizre ve Nusaybin’de kutlanan 1990 Newrozları ise hafızalara kazındı. Devlet baskısının en yoğun olduğu bu zamanlarda dahi Kürtler Newroz’a biçtikleri anlamı günler öncesinden hazırlıklarda gösterir. Newroz günü kentin meydanında bir araya gelen halk, yaktıkları ateşin üzerinden atlar. Yöresel kıyafetlerin renk cümbüşüne dönüştüğü alanda kadınlar durmadan halay çeker. 

  

İRAN’DA NEWROZ: FARVANDİN’İN İLK GÜNÜ

İran’da da büyük önem verilen en eski bayramlardan biri olan Newroz, İran güneş takvimine göre ilk ay olan Farvardin'in ilk gününde kutlanır. Halk tarafından hem yılın ilk günü hem de baharın gelişi olarak kutlanan ve Newroz’un gelişini haber verdiğine inanılan “Hacı Firuz” Hıristiyanlıktaki Noel Baba'yı anımsatır. Kurum kaplı yüzü, parlak kırmızı elbise ve kafasındaki külahla dikkat çeken "Hacı Firuz", çocuklar tarafından “Emu Noruz” (Nevruz amca) diyerek çağrılır. Tef çalarak "Hacı Firuzem, sali yek ruzem" (Hacı Firuz'um, yılda bir günüm) tekerlemesini söyleyerek etrafına çocukları toplayan "Hacı Firuz" hediyeler dağıtır. İran’da Newroz, günümüzde de 5 günlük resmi tatil olarak kutlanır.

AFGANİSTAN’DA ‘GUL-E SURKH FESTİVALİ’

Afganistan’daki Newroz kutlamaları, Belh bölgesinin yönetim merkezi olan Mezar-ı Şerif şehrinde gerçekleşir. Hz Ali’nin mezarının bulunduğuna inanılan alanda mavi çinili bir cami ve türbe yer alır. Çevre illerden de çok sayıda insanın Mezar-ı Şerif şehrine gelişiyle gerçekleşen Newroz kutlamaları, baharın ve yeni yılın gelişi dışında, Afganistan’da da dini bir bayram niteliği de taşır. 

Mezar-ı Şerif şehrinde, yılın ilk 40 günü boyunca laleler gelişirken kutlanan “Gul-e Surkh Festivali”, “Jahenda Bala” denilen özel bir dini törenle birlikte kutlanır. Bu özel tören Hz Ali’nin mezarının bulunduğu mavi camide yapılır. Kutlamalar, yılın ilk gününde yani Newroz’da camiye bir bez afişin asılmasıyla başlar ve değişik kutlamalarla lale tarlalarında ve caminin etrafında tam 40 gün devam eder. Taliban döneminde yasaklanan kutlamalar günümüzde iki haftaya yayılan ritüel şeklinde gerçekleşiyor. 

Newroz için özel birçok yemek ve tatlı hazırlanan Afganistan’da da İran’a benzer Hacı Firuz gibi “Kampirak” adında geçen yılı temsilen eski ve yeni yılı çağrıştırsın diye renkli kıyafet giyen şapkalı bir adam köyleri gezerek halkı etrafına toplayarak şiirler okur.

ORTA ASYA'DA NEWROZ: YILGAYAK 

Türkler tarafından ise, 1995 yılından itibaren Ergenekon’dan çıkış günü olarak kabul edilerek “Nevruz” adıyla kutlanmaya başlanan Newroz, diğer Türk Cumhuriyetleri'nde de uzun yıllardır geleneksel şekilde kutlanan bir bayramdır. “Yılgayak” adı verilen bu günde erken kalkılıp, Orta Asya'da geleneksel olarak pişirilen buğdaydan yapılan bir çeşit tatlı olan sümelek pişirilir. Yakılan ateşin üzerinden atlayarak yeni yıla geçtiklerine inanan insanlar evlerindeki ateşi de söndürüp Yılgayak ateşiyle yeniden yakarlar. 

BALKANLAR’DA NEWROZ: MEVRİS 

Newroz Balkanlar’da da “Mevris”, “Sultan-ı Navrız”, “Nawrez”, “Todur Günü”, “Lazari Günü”  ve “Yortu Günü” gibi adlarla alır. Ortadoğu’daki Newroz geleneği kadar eski olmasa da Balkan halkları uzun yıllardır baharın gelişini festival ve törenlerle kutlar. Gagavuzlar’da Ortodoks inancına göre kutlanan Newroz, Balkan halkları tarafından genellikle şenlik havasında kutlanır. Kimi bölgelerde 1 Mart’ta başlayıp, 21 Mart’ta biten bayram, bazı bölgelerde sadece 21 Mart’ta kutlanır. Bu kutlamalar ise her Balkan ülkesinde kendine özgü bir nitelik kazanır. 

Bayram öncesi evlerini temizleyip, bu güne özgü yumurtalar boyayan kadınlar o günde temizlik yapmaz ve ellerine iğne almaz. Yakılan ateşlerin üzerinden beslenen hayvanlar ile birlikte atlanılarak yeni yıla girildiğine inanılır. Bu günde özellikle tatlı yenir. Newroz’da yenen tatlının güzel günler getirileceğine inanılır. Bulgaristan’da “Marteniçka” denilen küçük süs eşyaları hazırlanır ve 1 Mart’ta karşılıklı olarak hediye edilir. 21 Mart’ta kadar elbiselerinin yakalarına takılır. Bunlarla birlikte Balkanlar’da Newroz bereket, maddi, manevi kötülük ve hastalıklardan korunma, şifa anlamı taşır.

SURİYE’DE DÜĞÜN HEYECANIYLA KUTLANIR

Tüm bunların yanında en dikkat çeken ve belki de tanıklık etmemden kaynaklı olacak ki Suriye savaşının devam ettiği yıllardan biri olan 2014 yılında o bölgede kutlanan Newroz oldu. Bu, savaşın izleri tüm meydanlardan hissedilip halkın yüzünden okunurken yaklaşan Newroz gününün Suriye halkını nasıl canlandırdığını görme imkanını da doğurdu. Hazırlıklarına haftalar öncesinden başlanan Newroz sabahı ise erkenden kalkan kadınlar ve gençlerin neşesi ise görülmeye değerdi. Bu aynı zamanda tüm halklar açısından Newroz’a atfedilen anlama dair de ipucu veren cinsten. Her evde neredeyse bir düğün heyecanı ve telaşının hissedildiği bu günde kadınlar düğüne gider gibi kuaförlere gider. O güne özel diktikleri elbiseleriyle adeta Newroz alanını renklendiren kadınlar ve çocuklar artık baharı karşılamaya hazırdır. Savaşın soğukluğu ise yerini çalan şarkılar eşliğinde saatlerce çekilen halaylara bırakır. Şimdilerde ise Rojava Devrimi’yle birlikte o topraklarda karşılanan Newroz direnişe ev sahipliği yapıyor. 

2019 NEWROZ'UNU AÇLIK GREVLERİYLE KARŞILACAKLAR

Bu yılda dünyanın bir çok yerinde farklı etkinlerle karşılanacak olan Newroz, Türkiye ve bölge illerinde ise, DTK Eşbaşkanı Leyla Güven'in 8 Kasım 2018'de başlattığı ve binlerce tutuklunun dahil olduğu açlık grevi eylemleriyle karşılanıyor. PKK Lideri Abdullah Öcalan üzerindeki tecridin kaldırılması talebiyle açlık grevinde olan tutuklulara ses vermek için milyonlar alanlarda olacak. "Mutlaka kazanacağız, tecridi kıracağız” şiarıyla Newroz'u karşılacak olan Kürtlerin tek talebi ise açlık grevindeki tutukluların taleplerinin kabul edilmesi olacak. 

MA / Necla Demir 


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.